Điều khiến GS Ngô Bảo Châu ‘dị ứng’

Chiều 16/12, GS Ngô Bảo Châu đã có những chia sẻ với với hơn 500 nhà khoa học trẻ, SV các chương trình chiến lược của ĐH nhà nước Hà Nội trong tọa đàm “Nâng cao tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu khoa học”. Vị cố vấn chiến lược của ĐH nhà nước Hà Nội cho rằng tính chuyên nghiệp trong nghiên cứu khoa học (NCKH) được diễn tả ở hai điểm chính đó là quy trình chuyên nghiệp và phẩm chất chuyên nghiệp. GS Ngô Bảo Châu trong buổi giao lưu chiều 16/12 tại ĐH Quốc gia Hà Nội. (Ảnh: Văn Chung) “Nguyên tắc làm khoa học ở đâu cũng giống nhau. Chỉ khác, ở nước phát triển, có truyền thống có lẽ không cần ai giảng cho bạn về quy trình hay phẩm chất cần có vì nó tự nhiên như thế rồi. VN chưa có truyền thống như vậy”. Từ trăn trở đó, GS Châu nói ông “nghĩ suy cẩn thận và mạnh dạn” chia sẻ 10 quy trình nghiên cứu khoa học và 3 phẩm chất của người làm khoa học chuyên nghiệp.  “Vỡ ra nhiều điều” từ hội thảo, hội nghị  Trước câu hỏi của một nhà khoa học trẻ về cái mới nhà nghiên cứu cần có, GS Châu cho rằng: “Nói chung, kết quả mới là quan yếu nhất. Trong trường hợp kết quả cũ chúng ta mới xem xét phương pháp mới khi và chỉ khi nhóng bằng phương pháp đó tác giả hoặc người khác có thể làm ra kết quả mới. Tuy nhiên bài báo sẽ hay hơn nếu có phương pháp mới”. TS Phan Xuân Hiếu băn khoăn: “Mỗi năm mỗi trường có 5-7 hội nghị tốt nhưng ta lại không đủ thời kì đọc kỹ ắt các nghiên cứu. Có thực tế, nghiên cứu make up (điểm trang, hình thức) đẹp nhưng giá trị thực chưa chắc cao. Nhưng có bài không tốt nhất vào ngày nay nhưng sau 10 năm lại được trông coi, đánh giá tốt. Làm sao chỉ lướt qua thôi đề tài nào đó có thể thấy giá trị thực của nó?” Trước câu hỏi thú này, GS Ngô Bảo Châu nhắc đến vai trò của việc dự các hội nghị, hội thảo khoa học. “Giá trị không phải nằm ở vắng kỉ yếu mà là dịp được ngồi nghe nhà khoa học bộc lộ. Mới gần đây tôi phát hiện ra vì sao phải nghe giảng. Có những cái họ không dám viết ra nhưng bằng động tác thân thể, những cái phẩy tay không quan yếu, những cái hạn chế của họ giúp tôi thu thập được nhiều điều bổ ích. Hơn nữa, việc gặp và đàm đạo trực tiếp qua hội thoại là hết sức quan trọng. Tiếp xúc cá nhân chủ nghĩa là dịp lớn nhất và nhanh nhất các bạn có thể tìm đề tài khoa học thỏa mãn được tính thời sự và có thể giải quyết được, chứ không phải quá khó. Bên lề hội thảo nhiều người cũng sẵn sàng cởi mở hơn về những khúc mắc, khó khăn họ đang gặp phải mà đôi khi họ ít san sẻ qua thơ ấu hay các forum hoặc muốn dành nhịp cho sinh viên của họ. Khi chương trình lớn sẽ có nhiều khúc mắc và các bạn trẻ có thể làm gia được. Hãy dự nhiều hội thảo của các nhà khoa học lớn. Nếu không hiểu bạn có thể hỏi và bàn bạc trực tiếp với diễn ra sau buổi hội thảo. Đừng ngần ngại biểu thị với họ đây là vấn đề bạn rất quan hoài và ở lĩnh vực này đâu là vấn đề sốt dẻo và sinh viên có thể làm. Có người có thể không nói nhưng sẽ có người nói cho bạn biết”.  Đừng đánh giá chỉ qua bài báo khoa học  Một nữ sinh viên đam mê nghiên cứu khoa học băn khoăn hỏi “thời kì cho công trình nghiên cứu có quan yếu không? Số lượng bài đăng tập san rất quan yếu. Nếu em dành cả đời nghiên cứu ý tưởng mà biết nếu có nhiều thời kì sẽ thành hiện thực vậy liệu em có chỗ đứng trong giới khoa học khi lượng bài báo ít ỏi?” Trầm tư, GS Ngô Bảo Châu đáp lời: “Tôi bị dị ứng trước việc đăng quá nhiều bài nhưng chất lượng không bảo đảm, nhà quản ngại chỉ chạy theo chỉ số, máy móc. TS Trần Phương, Nghiên cứu sinh ĐH Melbourne với những trăn trở về áp lực số lượng bài báo phải xuất bản với công việc của nhà khoa khọc.(Ảnh: Văn Chung) Cảm nhận đồng nghiệp về mình như thế nào dù không số hóa được nhưng đó mới là cái thực chất. Khi đa số đánh giá anh là nhà khoa học nghiêm túc, có ý tưởng mới tức anh nhà khoa học giỏi. Và tốt nhất nên để đồng nghiệp nước ngoài đánh giá. Nhiều người quan niệm đồng nghiệp nước ngoài họ không hểu trình độ, thực tế VN nhưng thực ra sai. Họ rất hiểu mình khó khăn thế nào nên nhiều khi không không khắt khe, gay gắt nhiều như trong nước. Vấn đề là anh có dám đưa công trình cho họ đánh giá hay không mà thôi”. GS Châu khẳng định: “Để có sự đánh giá chuẩn xác, bài báo không quyết định. Không cần phải chạy theo số lượng. Tuy nhiên giữa 15-20 bài báo không khác nhau mấy nhưng 0 và 1 lại khác. Bạn vẫn phải có bài báo. Khi đeo đuổi lâu dài vẫn có mục đích ngắn hạn, vẫn có sản phẩm để họ đánh giá về bạn. (…) Ở Pháp tôi nghĩ Mỹ thích số lượng bài báo nhưng 7 năm làm việc ở Mỹ thực tiễn không phải vậy. Suy nghĩ của đồng nghiệp về bạn mới quan yếu và số lượng bài báo nhiều có khi ảnh hưởng ngược lại”. Về câu hỏi liệu có nên dành cả đời cho một nghiên cứu, GS đưa lời khuyên “cần thận trọng. Để làm như vậy đòi hỏi con người có phẩm chất phi phàm, không phải ai được như vậy. Để có mục đích lâu dài nên có mục đích ngắn hạn. Nếu không bạn sẽ không đủ kinh phí, sức lực đeo đuổi cái lâu dài”. Phó GĐ Nguyễn Hữu Đức bổ sung: “Nước phát triển họ có văn hóa discovery – tức du lịch, tìm tòi, phát minh, phát hiện. Người châu Á thường chỉ đến để vui chơi, chụp ảnh, khoe với gia đình. Sự dị biệt rất rõ. Thứ hai quan sát ở nước ngoài người ta quan niệm nghiên cứu khoa học thực thụ là nghề, để mê say và cũng để tồn tại. Ở ta, có mối liên quan giữa nâng cao học thức với bằng cấp, chức vị tầng lớp dẫn đến những khó khăn, méo mó rất dễ xảy ra”.  Văn Chung   (ghi)